Tại Phòng khám chuyên khoa – Công ty CP Bệnh Viện Gan Tâm Đức, không hiếm gặp những bệnh nhân đến khám lần đầu khi đã có cổ trướng rõ hoặc hình ảnh siêu âm cho thấy bề mặt gan gồ ghề, mất cấu trúc bình thường. Điều đáng chú ý là nhiều người trong số đó đã biết mình nhiễm viêm gan B từ nhiều năm trước, nhưng không tái khám vì “không thấy triệu chứng gì”.
Báo cáo Viêm gan Toàn cầu 2026 của WHO vừa công bố cho thấy đây không phải là tình huống cá biệt, mà phản ánh một khoảng trống phổ biến trong tầm soát và theo dõi viêm gan virus trên toàn cầu.
» Xem đầy đủ Báo Báo cáo Viêm gan Toàn cầu năm 2026 – WHO: Global Hepatitis Report 2026
BSCKI Lý Thị Mỹ Dung
Chuyên khoa Gan mật • 40+ năm kinh nghiệm lâm sàng
Con số quan trọng nhất trong báo cáo WHO 2026 không phải số ca nhiễm
Nhiều người khi đọc báo cáo y tế thường tập trung vào số ca nhiễm — và đúng là các con số này rất lớn: 240 triệu người nhiễm HBV mạn tính, 47 triệu người nhiễm HCV. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nhất lại nằm ở một khía cạnh khác.
Chưa đến 5% trong số 240 triệu người nhiễm HBV đang được điều trị. Khoảng 50% trong số này đủ điều kiện điều trị theo hướng dẫn WHO 2024, nhưng phần lớn không được thông báo hoặc theo dõi để bắt đầu điều trị. Với HCV, tỷ lệ điều trị cao hơn, khoảng 20%, nhưng vẫn còn 11 triệu người đã được chẩn đoán mà chưa khởi trị.
Đây chính là “khoảng trống điều trị” mà WHO nhấn mạnh trong báo cáo 2026. Nguyên nhân không phải do thiếu thuốc, mà do thiếu hệ thống theo dõi và kết nối người bệnh với điều trị.
| Chỉ số (WHO, năm 2024) | Viêm gan B (HBV) | Viêm gan C (HCV) |
|---|---|---|
| Số ca nhiễm mạn tính | ~240 triệu (2,9% dân số toàn cầu) | ~47 triệu (0,6% dân số toàn cầu) |
| Ca nhiễm mới trong năm | ~0,9 triệu (giảm 32% so với 2015) | ~0,9 triệu (giảm 8% — còn xa mục tiêu 80%) |
| Tỷ lệ đang được điều trị | <5% | ~20% |
| Tử vong hàng năm | ~1,1 triệu (tăng 17% so với 2015) | ~240.000 (giảm 12% so với 2015) |
Một điểm then chốt: tử vong do HBV đang tăng, trong khi tử vong do HCV giảm. Sự khác biệt này phản ánh trực tiếp hiệu quả của thuốc kháng virus DAA trong điều trị HCV. Ngược lại, dù HBV đã có thuốc kiểm soát hiệu quả từ lâu, tỷ lệ tiếp cận điều trị vẫn quá thấp để tạo ra tác động ở cấp độ dân số.
Tại sao bệnh tiến triển mà người bệnh không hay?
Đây là câu hỏi thường gặp trong thực hành lâm sàng, và câu trả lời thường khiến bệnh nhân bất ngờ.
Virus HBV và HCV không trực tiếp phá hủy tế bào gan theo cách gây đau hay khó chịu. Tổn thương chủ yếu đến từ phản ứng miễn dịch của cơ thể: hệ miễn dịch liên tục tấn công các tế bào gan bị nhiễm trong thời gian dài. Mỗi đợt tấn công để lại một phần mô sẹo. Khi sẹo tích lũy đủ nhiều, gan dần mất khả năng tái tạo, cấu trúc thay đổi và tiến triển thành xơ gan.
Trong thực tế, nhiều bệnh nhân đến khám tại Gan Tâm Đức với kết quả Fibroscan (đo độ cứng của gan, phản ánh mức độ xơ hóa) đã ở F3 hoặc F4 nhưng gần như không có triệu chứng, ngoài mệt mỏi nhẹ. Điều này không bất thường, mà phù hợp với sinh lý bệnh: gan có khả năng bù trừ rất tốt — cho đến khi vượt quá giới hạn.
Vì vậy, tầm soát định kỳ quan trọng hơn chờ xuất hiện triệu chứng. Khi triệu chứng rõ ràng, bệnh thường đã ở giai đoạn muộn, khiến việc can thiệp trở nên khó khăn hơn.
Khi thấy kết quả xét nghiệm gan, bác sĩ thực sự nghĩ đến điều gì?
Một hiểu nhầm phổ biến là người bệnh thường tập trung vào các chỉ số men gan — ALT, AST, GGT (phản ánh mức độ tổn thương hoặc phản ứng của gan tại thời điểm xét nghiệm) — rồi tự kết luận tình trạng của mình. Cách tiếp cận này thiếu bối cảnh lâm sàng.
Trong thực tế, một bệnh nhân có men gan bình thường vẫn có thể có HBV DNA cao và xơ hóa gan tiến triển âm thầm. Ngược lại, men gan tăng ở người trẻ khỏe mạnh đôi khi chỉ là phản ứng tạm thời sau gắng sức hoặc dùng thuốc, và có thể tự trở về bình thường.
Khi đánh giá hồ sơ xét nghiệm HBV, bác sĩ thường đi theo một chuỗi logic:
- Men gan (ALT, AST, GGT) đang ở mức nào và ổn định bao lâu? — Nếu dao động, cần xác định xu hướng.
- HBV DNA bao nhiêu? — Chỉ số phản ánh mức độ hoạt động của virus, không thể bỏ qua ngay cả khi men gan bình thường.
- Gan đang ở giai đoạn xơ hóa nào? — Đánh giá qua Fibroscan hoặc các chỉ số gián tiếp như FIB-4.
- Có yếu tố ảnh hưởng đi kèm không? — Gan nhiễm mỡ, rượu bia, thuốc đang dùng có thể làm sai lệch cách diễn giải.
Không có chỉ số nào có ý nghĩa khi đứng một mình. Việc đọc kết quả luôn cần đặt trong mối liên hệ giữa các chỉ số và bối cảnh lâm sàng.
Theo hướng dẫn WHO 2024, quyết định điều trị HBV thường dựa trên tổ hợp: ALT ≥ 2 lần giới hạn bình thường, HBV DNA vượt ngưỡng và có bằng chứng xơ hóa gan. Ngay cả khi chưa đủ tiêu chí điều trị, việc theo dõi định kỳ vẫn bắt buộc, thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.
Hai con đường hoàn toàn khác nhau từ cùng một chẩn đoán
Để thấy rõ sự khác biệt, hãy xét hai tình huống thường gặp trong thực hành lâm sàng tại Gan Tâm Đức.
Người thứ nhất phát hiện HBsAg dương tính ở tuổi 35 trong một lần khám định kỳ. Men gan bình thường, HBV DNA thấp. Bác sĩ chỉ định theo dõi mỗi 6 tháng (xét nghiệm, siêu âm, Fibroscan). Người này tuân thủ. Sau 5 năm, các chỉ số vẫn ổn định. Đến tuổi 41, khi HBV DNA bắt đầu tăng, điều trị được chỉ định kịp thời. Gan chưa có xơ hóa đáng kể.
Người thứ hai cũng phát hiện HBsAg dương tính ở tuổi 35 nhưng không tái khám vì không có triệu chứng. Không theo dõi định kỳ. Đến tuổi 48, xuất hiện mệt mỏi kéo dài và bụng căng. Kết quả Fibroscan cho thấy F4, kèm dấu hiệu tăng áp tĩnh mạch cửa. Ở giai đoạn này, điều trị vẫn cần thiết nhưng mục tiêu chuyển sang kiểm soát biến chứng, không còn là phòng ngừa xơ gan.
Cả hai khởi đầu từ cùng một chẩn đoán nhưng diễn tiến theo hai hướng hoàn toàn khác nhau. Sự khác biệt không nằm ở virus, mà ở việc có theo dõi và can thiệp đúng thời điểm hay không.
Tại Gan Tâm Đức, việc theo dõi định kỳ là phần không thể thiếu trong quản lý bệnh — giúp xác định đúng thời điểm can thiệp trước khi tổn thương trở nên không thể đảo ngược.
WHO nói gì về những ưu tiên cần làm ngay để thay đổi tình hình?
Báo cáo 2026 xác định 5 ưu tiên hành động — những điểm nếu không giải quyết sẽ cản trở mục tiêu loại trừ viêm gan vào năm 2030:
- Mở rộng điều trị HBV mạn tính, đặc biệt tại châu Phi và khu vực Tây Thái Bình Dương — nơi chiếm khoảng 3/4 số ca tử vong do HBV toàn cầu
- Mở rộng điều trị HCV, tập trung vào khu vực Đông Địa Trung Hải — nơi tốc độ giảm ca nhiễm mới chậm nhất
- Cải thiện tỷ lệ tiêm vaccine HBV liều sơ sinh (trong 24 giờ đầu sau sinh). Hiện châu Phi mới đạt khoảng 17%, trong khi mục tiêu là 95%
- Tăng cường dự phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con bằng thuốc kháng virus trong tam cá nguyệt thứ ba
- Cải thiện an toàn tiêm chích, đặc biệt ở nhóm tiêm chích ma túy — hiện chiếm khoảng 44% số ca nhiễm HCV mới trên toàn cầu
Điểm chung của các ưu tiên này: không phải thiếu giải pháp, mà là chưa triển khai đủ rộng. Tất cả đều dựa trên các biện pháp đã có.
Một số quốc gia như Egypt, Georgia, Brazil và Thailand đang cho thấy mục tiêu loại trừ viêm gan là khả thi khi có cam kết chính sách và đảm bảo tiếp cận điều trị công bằng.
Sơ đồ dưới đây giúp bạn hình dung rõ hai hướng tiến triển hoàn toàn khác nhau của cùng một bệnh.
Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở việc có theo dõi và can thiệp đúng thời điểm hay không.
Những dấu hiệu nào cần đặc biệt chú ý — và khi nào thực sự phải lo?
Một sai lầm phổ biến là người bệnh HBV hoặc HCV chờ đến khi “cảm thấy cơ thể có gì khác” mới đi khám. Thực tế, phần lớn giai đoạn có thể can thiệp hiệu quả lại không có triệu chứng. Khi triệu chứng xuất hiện rõ, bệnh thường đã tiến triển xa hơn.
Một số biểu hiện dưới đây không đồng nghĩa với nguy hiểm ngay lập tức, nhưng là tín hiệu cần được đánh giá y khoa — không nên tự xử lý hoặc trì hoãn:
| Biểu hiện | Ý nghĩa lâm sàng có thể gặp | Hướng xử trí |
|---|---|---|
| Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân | Có thể liên quan đến suy giảm chức năng gan hoặc viêm gan mạn tiến triển, nhưng cũng có thể do nguyên nhân khác | Xét nghiệm chức năng gan nếu kéo dài hơn 2–3 tuần |
| Vàng da hoặc vàng mắt | Bilirubin tăng — gan không xử lý kịp hoặc có tình trạng tắc nghẽn | Khám chuyên khoa trong ngày, không trì hoãn |
| Bụng to nhanh, đặc biệt vùng hạ sườn phải | Gợi ý cổ trướng — dịch tích tụ trong ổ bụng, thường gặp ở xơ gan mất bù | Đến cơ sở y tế để đánh giá, không tự điều trị |
| Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen | Có thể do xuất huyết tiêu hóa từ giãn tĩnh mạch thực quản — biến chứng nặng của tăng áp tĩnh mạch cửa | Cấp cứu ngay lập tức |
| Lú lẫn, ngủ gà, thay đổi hành vi | Gợi ý bệnh não gan — do gan không còn khả năng loại bỏ độc chất | Nhập viện cấp cứu, không chờ đợi |
Các dấu hiệu như vàng da, cổ trướng, xuất huyết thường xuất hiện ở giai đoạn muộn, không phải giai đoạn sớm của viêm gan.
Chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám đồng nghĩa với việc bỏ lỡ giai đoạn có thể can thiệp hiệu quả nhất.
Không phải tất cả men gan tăng đều do virus — và đây là điểm hay bị bỏ qua
Khi phát hiện men gan tăng trong một lần xét nghiệm, người bệnh thường rơi vào hai cách hiểu sai: hoặc tự kết luận là viêm gan virus và lo lắng quá mức, hoặc cho rằng “chỉ do ăn uống” và bỏ qua. Cả hai đều có thể dẫn đến đánh giá sai.
Tăng men gan có nhiều nguyên nhân khác nhau:
| Nguyên nhân | Gợi ý phân biệt |
|---|---|
| Gan nhiễm mỡ không do rượu | ALT tăng nhẹ, thường đi kèm thừa cân, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường type 2 |
| Bệnh gan do rượu | Tỷ lệ AST/ALT thường >2, GGT tăng rõ, có tiền sử uống rượu kéo dài |
| Tác dụng phụ của thuốc | Men gan tăng sau khi bắt đầu thuốc mới (kháng sinh, thuốc hạ mỡ, một số thực phẩm chức năng) |
| Viêm gan virus B hoặc C | Cần xét nghiệm HBsAg và Anti-HCV để xác định — không thể kết luận chỉ dựa vào men gan |
Trong thực tế, việc phân biệt cần khai thác kỹ bệnh sử — bao gồm lối sống, thuốc đang dùng, tiền sử gia đình và đặc biệt là kết quả xét nghiệm virus. Không có con đường tắt ở bước này.
Câu hỏi thường gặp tại Gan Tâm Đức
Viêm gan C thực sự có thể chữa khỏi hoàn toàn không?
Có, trong phần lớn trường hợp. Thuốc DAA (thuốc kháng virus trực tiếp — tác động vào cơ chế nhân lên của HCV, không phụ thuộc vào hệ miễn dịch) giúp loại bỏ virus sau 8–12 tuần điều trị với tỷ lệ trên 95% trong các nghiên cứu lớn. “Khỏi” ở đây được xác định khi HCV RNA không còn phát hiện trong máu sau khi ngừng thuốc 12 tuần và duy trì trạng thái này. Tuy nhiên, nếu gan đã xơ hóa nặng trước điều trị, việc loại bỏ virus không thể đảo ngược hoàn toàn tổn thương đã có. Vì vậy, điều trị sớm luôn có lợi hơn.
Người nhiễm HBV không có triệu chứng gì có cần theo dõi không?
Có — và không thể bỏ qua. Nhiều người hiểu “chưa cần điều trị” là “không cần làm gì”, nhưng theo dõi định kỳ chính là phần quan trọng trong giai đoạn này. Mục tiêu là phát hiện thời điểm cần điều trị và không bỏ sót tiến triển xơ hóa âm thầm. Tần suất theo dõi phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và chỉ định của bác sĩ.
Phụ nữ mang thai nhiễm HBV cần làm gì để bảo vệ con?
Đo tải lượng HBV DNA trong tam cá nguyệt thứ ba là bước cần thiết. Nếu tải lượng cao, sử dụng thuốc kháng virus ở giai đoạn cuối thai kỳ giúp giảm đáng kể nguy cơ lây truyền sang trẻ. Sau sinh, trẻ cần được tiêm vaccine và huyết thanh viêm gan B trong vòng 12–24 giờ — đây là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất hiện có. Việc này cần phối hợp sớm giữa bác sĩ sản khoa và chuyên khoa gan mật.
Tầm soát ung thư gan cần làm bao lâu một lần?
Với người nhiễm HBV hoặc HCV mạn tính, đặc biệt khi đã có xơ hóa từ F2 trở lên, đa số hướng dẫn khuyến cáo siêu âm ổ bụng và xét nghiệm AFP (alpha-fetoprotein) mỗi 6 tháng. Tần suất cụ thể điều chỉnh theo nguy cơ cá nhân. Ngay cả khi không có triệu chứng, việc tuân thủ lịch tầm soát vẫn rất quan trọng.
Có thể theo dõi và điều trị viêm gan tại đâu?
Người bệnh có thể được đánh giá chuyên sâu tại Phòng khám chuyên khoa Gan Tâm Đức, 229 Nguyễn Chí Thanh, Quận 5, TP.HCM — nơi thực hiện Fibroscan, xét nghiệm tải lượng virus và các chỉ số tầm soát ung thư gan, dưới sự chỉ định của BSCKI Lý Thị Mỹ Dung.
Điều báo cáo WHO 2026 thực sự muốn nói với người bệnh
Báo cáo này không chỉ là thống kê, mà cho thấy khoảng cách giữa khả năng của y học và những gì người bệnh thực sự tiếp cận.
Thuốc điều trị HCV hiệu quả đã có từ nhiều năm. Vaccine HBV đã tồn tại hàng thập kỷ. Fibroscan cũng đã được triển khai tại nhiều cơ sở y tế. Tuy vậy, mỗi năm vẫn có khoảng 1,3 triệu người tử vong — phần lớn do không được tầm soát, không biết mình đủ điều kiện điều trị, hoặc không được theo dõi sau chẩn đoán.
Ở phòng khám, điều chúng tôi thường nói với bệnh nhân là: gan không đau khi đang bị tổn thương. Đó vừa là may mắn — vì không gây khó chịu hàng ngày — vừa là bẫy, vì dễ khiến người bệnh chủ quan. Biết mình mang virus mà không theo dõi không phải là “an toàn.” Đó là đang đặt cược vào may mắn mà không có bằng chứng.
Nếu bạn biết mình có HBsAg dương tính hoặc Anti-HCV dương tính nhưng chưa được theo dõi định kỳ — hoặc chưa từng xét nghiệm tầm soát — đây là thời điểm phù hợp để đánh giá lại một cách đầy đủ.
Nếu bạn còn băn khoăn về tình trạng sức khỏe của mình hoặc chưa rõ nên theo dõi như thế nào, việc trao đổi sớm với bác sĩ có thể giúp làm rõ vấn đề và tránh bỏ sót những yếu tố quan trọng.
Bạn có thể chủ động trao đổi để được định hướng phù hợp với tình trạng cụ thể, thay vì chỉ dựa vào thông tin chung.
💬 Trao đổi Zalo cùng BSCKI Lý Thị Mỹ DungTài liệu tham khảo
- World Health Organization (WHO): Global Hepatitis Report 2026
- National Institutes of Health (NCBI): Viral Hepatitis
- Bộ Y tế Việt Nam: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh viêm gan vi rút B
- Thẩm định chuyên môn: BSCKI Lý Thị Mỹ Dung – Giám đốc Chuyên môn Phòng khám chuyên khoa Gan Tâm Đức
Về Tác giả: Bác sĩ CKI Lý Thị Mỹ Dung
Với gần 40 năm kinh nghiệm, BS CKI Lý Thị Mỹ Dung là một trong những chuyên gia hàng đầu về Tiêu hóa - Gan mật tại TP. Hồ Chí Minh. Bác sĩ Dung nguyên là Trưởng khoa Tiêu hóa – Gan mật tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Hiện nay, bác sĩ đang công tác tại Phòng khám Gan Tâm Đức, chuyên thăm khám và điều trị các bệnh lý về gan, đặc biệt là viêm gan virus.
Xem hồ sơ chi tiết của bác sĩ »
