Viêm gan A và B: Bệnh nào nguy hiểm hơn?

Cập nhật: 10/11/2026

Viêm gan A và viêm gan B, bệnh nào nguy hiểm hơn?

Viêm gan B (HBV) thường nguy hiểm hơn về lâu dài vì virus có thể tồn tại dai dẳng, khiến bệnh chuyển thành mạn tính và làm tăng nguy cơ xơ gan, ung thư gan. Viêm gan A (HAV) thường chỉ gây bệnh cấp tính, không chuyển thành nhiễm mạn tính và phần lớn người bệnh hồi phục. Tuy vậy, HAV vẫn có thể gây suy gan cấp, dù hiếm gặp. Nguy cơ này đáng lưu ý hơn ở người lớn tuổi hoặc người đã mắc bệnh gan.

Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám, tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.

Viêm gan A và B khác nhau ở những điểm nào?

Tiêu chí	Viêm gan A (HAV)	Viêm gan B (HBV)
Diễn tiến bệnh	Nhiễm cấp tính, không chuyển thành nhiễm mạn tính.	Có thể nhiễm cấp hoặc mạn tính. Nguy cơ chuyển mạn cao hơn nhiều nếu nhiễm từ khi còn là trẻ sơ sinh hoặc trong những năm đầu đời.
Nguy cơ lâu dài	Phần lớn người bệnh hồi phục sau đợt bệnh. HAV không gây viêm gan mạn, xơ gan hoặc ung thư gan do nhiễm virus kéo dài.	Nhiễm HBV mạn tính có thể dẫn đến viêm gan mạn, xơ gan, suy gan và ung thư biểu mô tế bào gan.
Nguy cơ suy gan cấp	Hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng, nhất là ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh gan từ trước.	Có thể xảy ra trong nhiễm HBV cấp hoặc khi bệnh mạn bùng phát. CDC ước tính khoảng 1–2% người trưởng thành nhiễm HBV cấp gặp viêm gan tối cấp.
Đường lây truyền	Chủ yếu qua đường phân–miệng, thường do sử dụng nước hoặc thực phẩm nhiễm virus, hoặc tiếp xúc gần với người bệnh.	Qua máu, quan hệ tình dục và lây truyền từ mẹ sang con, chủ yếu trong quá trình sinh.
Khả năng hồi phục	Phần lớn người bệnh hồi phục sau đợt nhiễm cấp.	Phần lớn người trưởng thành nhiễm cấp hồi phục và loại bỏ HBsAg. Nếu đã chuyển thành nhiễm mạn, virus có thể tồn tại lâu dài.
Điều trị	Chủ yếu điều trị hỗ trợ, bù đủ nước và bảo đảm dinh dưỡng. Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu.	Thuốc kháng virus có thể ức chế sự nhân lên của virus, giúp giảm nguy cơ bệnh gan tiến triển. Người nhiễm HBV mạn cần được đánh giá và theo dõi lâu dài.
Phòng ngừa	Tiêm vắc xin, rửa tay, sử dụng nước sạch và bảo đảm an toàn thực phẩm.	Tiêm vắc xin, dự phòng lây truyền từ mẹ sang con, không dùng chung vật dụng có thể dính máu và thực hành quan hệ tình dục an toàn.

Khả năng HBV chuyển thành nhiễm mạn tính phụ thuộc nhiều vào độ tuổi khi nhiễm. Theo CDC, khoảng 90% trẻ sơ sinh nhiễm HBV có thể chuyển thành nhiễm mạn; ở trẻ nhiễm HBV trong độ tuổi 1–5, tỷ lệ này khoảng 30–50%. Với người trưởng thành có hệ miễn dịch bình thường, nguy cơ chuyển mạn khoảng 5%. Đây là các ước tính ở cấp độ quần thể, không dự báo chính xác nguy cơ của từng người. Mức độ bệnh cụ thể còn cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, kết quả xét nghiệm và tình trạng gan nền. ¹

Vì sao viêm gan B có thể gây biến chứng sau nhiều năm?

Không phải ai nhiễm HBV cũng tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan. Một số người có tải lượng virus thấp và ít biểu hiện tổn thương gan trong nhiều năm. Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến âm thầm, ngay cả khi người nhiễm chưa nhận thấy triệu chứng rõ rệt.

Tuổi khi nhiễm ảnh hưởng thế nào đến nguy cơ nhiễm mạn?

Nguy cơ HBV chuyển thành nhiễm mạn cao nhất ở trẻ sơ sinh, thấp hơn ở trẻ từ 1–5 tuổi và thấp hơn nhiều ở người trưởng thành. Các tỷ lệ cụ thể đã được trình bày trong phần so sánh phía trên. Khả năng cơ thể kiểm soát virus vì thế khác nhau đáng kể tùy vào độ tuổi khi nhiễm. ¹

Vì vậy, phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con và tiêm vắc xin viêm gan B đúng thời điểm sau sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

HBV tồn tại trong gan và gây tổn thương ra sao?

Sau khi xâm nhập tế bào gan, HBV có thể hình thành một cấu trúc vật liệu di truyền trong nhân tế bào, gọi là DNA vòng kín cộng hóa trị (cccDNA). Cấu trúc này làm khuôn để virus tiếp tục tạo ra các thành phần mới.

Sự tồn tại của cccDNA là một trong những lý do khiến việc loại bỏ hoàn toàn HBV trở nên rất khó. Các thuốc kháng virus hiện nay chủ yếu ức chế quá trình nhân lên của virus, nhưng không trực tiếp loại bỏ toàn bộ cccDNA khỏi tế bào gan.

Bên cạnh đó, phản ứng miễn dịch chống lại các tế bào gan nhiễm HBV cũng góp phần gây viêm và tổn thương gan. Khi tình trạng viêm kéo dài, tế bào gan liên tục bị tổn thương rồi tái tạo. Mô sẹo có thể tích tụ dần, dẫn đến xơ hóa và cuối cùng là xơ gan ở một số người.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan

Kết quả HBsAg dương tính chưa đủ để xác định mức độ tổn thương gan hoặc nguy cơ biến chứng. Bác sĩ cần đánh giá thêm tải lượng virus, hoạt động viêm gan, mức độ xơ hóa và các yếu tố sức khỏe đi kèm.

• HBV DNA: Cho biết lượng vật liệu di truyền của virus trong máu, giúp đánh giá mức độ nhân lên của HBV.
• ALT: ALT tăng có thể phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan. Kết quả cần được diễn giải cùng các chỉ số khác và bối cảnh lâm sàng.
• Mức độ xơ hóa: Xơ hóa từ F2 trở lên cho thấy mô sẹo đã tích tụ ở mức có ý nghĩa lâm sàng; F4 tương ứng với xơ gan.
• Bệnh đồng mắc: Đái tháo đường, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, đồng nhiễm HIV/HCV/HDV và suy giảm miễn dịch có thể làm thay đổi nguy cơ hoặc ảnh hưởng đến quyết định điều trị.
• Tiền sử gia đình: Có người thân mắc xơ gan hoặc ung thư gan là thông tin quan trọng khi đánh giá nguy cơ cá nhân.

Nghiên cứu đoàn hệ REVEAL-HBV, công bố trên JAMA năm 2006, ghi nhận mối liên quan giữa tải lượng HBV DNA trong máu và nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan. Nguy cơ này tăng theo tải lượng virus. Kết quả nghiên cứu cho thấy HBV DNA có giá trị tiên lượng, nhưng chỉ một kết quả cao không thể xác định chắc chắn người bệnh sẽ mắc ung thư gan. ²

ALT bình thường không có nghĩa là người bệnh không có nguy cơ biến chứng lâu dài do HBV. Bác sĩ cần xem xét ALT cùng với HBV DNA, HBeAg, các dấu ấn huyết thanh học khác và mức độ xơ hóa gan.

Viêm gan B tại Việt Nam: tỷ lệ lưu hành và phát hiện sớm

Viêm gan B vẫn là vấn đề y tế công cộng đáng chú ý tại Việt Nam. Theo hồ sơ quốc gia về loại trừ viêm gan của Coalition for Global Hepatitis Elimination, cập nhật năm 2025, tỷ lệ HBsAg dương tính ở Việt Nam được ước tính khoảng 7% vào năm 2022 theo mô hình. Trong khi đó, một khảo sát huyết thanh học tại 32 tỉnh năm 2018 ghi nhận tỷ lệ 9,4%. ³

Hai số liệu này được tính bằng phương pháp và ở những thời điểm khác nhau, vì vậy không thể so sánh trực tiếp để kết luận tỷ lệ nhiễm HBV đang tăng hay giảm.

Hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế ban hành kèm Quyết định 1740/QĐ-BYT ngày 16/06/2026 đưa ra định hướng phát hiện sớm HBV rộng rãi hơn trong cộng đồng. Theo hướng dẫn, người trưởng thành có thể cân nhắc xét nghiệm, kể cả khi chưa có triệu chứng hoặc không nhớ rõ yếu tố phơi nhiễm. ⁴

HBsAg dương tính nhưng không có triệu chứng: cần đánh giá gì?

Chẳng hạn, một người trưởng thành không vàng da, không đau bụng và vẫn sinh hoạt bình thường nhưng tình cờ phát hiện HBsAg dương tính khi khám sức khỏe định kỳ. Kết quả ALT vẫn nằm trong khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm.

Chỉ dựa vào HBsAg dương tính và ALT bình thường chưa đủ để kết luận người này không có nguy cơ hoặc xác định chính xác giai đoạn nhiễm. Bác sĩ cần xem xét thời điểm nhiễm, đối chiếu các kết quả xét nghiệm trước đây và đánh giá thêm các dấu ấn huyết thanh học, tải lượng HBV DNA cùng mức độ xơ hóa gan khi phù hợp.

Nếu HBV DNA thấp, chưa có xơ hóa đáng kể và chưa đáp ứng tiêu chí điều trị, người bệnh có thể được theo dõi thay vì bắt đầu dùng thuốc ngay. Ngược lại, nếu phát hiện xơ hóa gan đáng kể hoặc có các chỉ số phù hợp với tiêu chí điều trị, kế hoạch quản lý sẽ khác. Hai người cùng có HBsAg dương tính không nhất thiết có cùng nguy cơ hoặc cùng chỉ định điều trị.

Viêm gan A có nguy hiểm không?

Khác với nguy cơ biến chứng kéo dài của HBV, mối lo chính khi mắc HAV là mức độ nặng của đợt bệnh cấp. Phần lớn người mắc viêm gan A hồi phục, nhưng một số trường hợp vẫn có thể tiến triển thành viêm gan tối cấp và suy gan cấp.

Ai dễ gặp biến chứng nặng khi mắc viêm gan A?

Người lớn tuổi và người có bệnh gan từ trước là những nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng hơn. Nếu gan đã bị tổn thương do HBV, HCV, xơ gan hoặc nguyên nhân khác, một đợt nhiễm HAV có thể khiến bệnh gan nền nặng lên, thậm chí dẫn đến mất bù gan.

Đái tháo đường và một số bệnh đồng mắc khác cũng có thể liên quan đến nguy cơ bệnh diễn tiến bất lợi. Một nghiên cứu bệnh–chứng đăng trên Hepatology năm 2021, phân tích các đợt bùng phát HAV tại Hoa Kỳ giai đoạn 2016–2019, ghi nhận bệnh gan có từ trước liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn. Kết quả này phản ánh bối cảnh dịch tại Hoa Kỳ, không thể chuyển trực tiếp thành tỷ lệ tử vong ở người mắc HAV tại Việt Nam. ⁵

Người mắc bệnh gan mạn, bao gồm viêm gan B mạn, nên trao đổi với bác sĩ về tình trạng miễn dịch và nhu cầu tiêm vắc xin HAV để phòng bệnh.

Thời gian ủ bệnh và diễn tiến hồi phục

Thời gian ủ bệnh HAV trung bình khoảng 28 ngày, dao động từ 15–50 ngày. Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh có thể mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau bụng, sốt nhẹ, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da.

Ở đa số người bệnh, triệu chứng kéo dài dưới hai tháng. Khoảng 10–15% người có triệu chứng có thể bị bệnh kéo dài hoặc tái phát trong vòng sáu tháng. Dù vậy, đây vẫn là diễn tiến kéo dài hoặc tái phát của đợt nhiễm cấp, không phải nhiễm HAV mạn tính.

Khoảng 70% trẻ dưới sáu tuổi nhiễm HAV không có triệu chứng. Trẻ lớn hơn và người trưởng thành thường dễ xuất hiện triệu chứng hơn, trong đó có vàng da. ⁶

Vì sao người mắc viêm gan B mạn cần lưu ý đến HAV?

Người mắc viêm gan B mạn dù vẫn sinh hoạt bình thường và chưa có biểu hiện suy giảm chức năng gan vẫn có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn người không có bệnh gan nền nếu nhiễm thêm HAV.

HAV không làm HBV chuyển thành nhiễm mạn. Vấn đề là một đợt viêm gan cấp do HAV có thể khiến gan vốn đã bị tổn thương phải chịu thêm một đợt viêm, từ đó làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng. Đây là lý do người mắc bệnh gan mạn cần đặc biệt lưu ý đến việc phòng ngừa HAV.

Bác sĩ dựa vào đâu để đánh giá mức độ nặng của viêm gan A và B?

Chỉ dựa vào triệu chứng, bác sĩ không thể phân biệt chắc chắn viêm gan A (HAV) với viêm gan B (HBV). Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau vùng bụng trên bên phải, nước tiểu sẫm màu và vàng da có thể xuất hiện ở cả hai bệnh. Các triệu chứng này cũng gặp trong viêm gan do thuốc hoặc bệnh lý đường mật.

Vì vậy, bác sĩ thường hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, tiền sử tiêm vắc xin, nguy cơ phơi nhiễm, các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng, việc dùng rượu bia, tiền sử bệnh gan và những kết quả xét nghiệm trước đây. Dựa trên những thông tin này, bác sĩ lựa chọn xét nghiệm phù hợp với biểu hiện lâm sàng, thay vì kết luận chỉ từ một chỉ số men gan.

Khi nghi ngờ viêm gan A cấp

Ở người có biểu hiện viêm gan cấp, xét nghiệm anti-HAV IgM thường được sử dụng để hỗ trợ xác định tình trạng nhiễm HAV cấp hoặc mới nhiễm gần đây. Kết quả cần được đối chiếu với thời điểm xuất hiện triệu chứng và biểu hiện lâm sàng.

Vàng da hoặc men gan tăng không đủ để xác định người bệnh mắc HAV. Nếu anti-HAV IgM âm tính nhưng biểu hiện lâm sàng vẫn khiến bác sĩ nghi ngờ, bác sĩ có thể xem xét thời điểm lấy mẫu và đánh giá thêm các nguyên nhân khác.

Khi xét nghiệm HBsAg dương tính

HBsAg dương tính gợi ý người bệnh đang nhiễm HBV. Tuy nhiên, kết quả này không cho biết virus đang nhân lên ở mức nào, gan đã xơ hóa hay chưa hoặc người bệnh có cần điều trị kháng virus ngay hay không.

Để đánh giá đầy đủ hơn, bác sĩ có thể chỉ định phối hợp các xét nghiệm sau:

• HBsAg: Phát hiện kháng nguyên bề mặt HBV, gợi ý tình trạng nhiễm hiện tại.
• Anti-HBs: Hỗ trợ xác định tình trạng kháng thể bảo vệ sau tiêm vắc xin hoặc sau khi hồi phục từ nhiễm HBV tự nhiên.
• Total anti-HBc: Cho biết cơ thể đã từng hoặc đang nhiễm HBV. Cần kết hợp với các dấu ấn khác để phân loại tình trạng nhiễm.
• Anti-HBc IgM: Hỗ trợ đánh giá nhiễm HBV cấp trong bối cảnh phù hợp. Xét nghiệm này cũng có thể dương tính trong một đợt bùng phát của HBV mạn.
• HBV DNA: Định lượng tải lượng virus trong máu, giúp đánh giá mức độ nhân lên của HBV và theo dõi đáp ứng điều trị.
• HBeAg và anti-HBe: Bổ sung thông tin về giai đoạn nhiễm HBV, nhưng cần được diễn giải cùng HBV DNA và ALT.

Khuyến nghị sàng lọc HBV có thể khác nhau giữa các quốc gia. CDC khuyến nghị người trưởng thành tại Hoa Kỳ làm bộ ba xét nghiệm HBsAg, anti-HBs và total anti-HBc. Trong khi đó, hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam ban hành theo Quyết định 1740/QĐ-BYT năm 2026 khuyến nghị phát hiện sớm HBV trong cộng đồng, tối thiểu bằng xét nghiệm HBsAg; khi có điều kiện, có thể phối hợp thêm anti-HBs và anti-HBc. ⁴⁷

Nếu người đã được xác định nhiễm HBV cấp vẫn có HBsAg dương tính sau sáu tháng, tình trạng nhiễm được xem là mạn tính. Với người lần đầu phát hiện HBsAg dương tính nhưng không rõ thời điểm nhiễm, bác sĩ cần xem xét tiền sử, kết quả xét nghiệm và diễn biến theo thời gian để phân loại. Không nên tự kết luận giai đoạn bệnh chỉ từ một kết quả đơn lẻ. ⁴

AST và ALT tăng không đồng nghĩa với suy gan

AST và ALT là hai enzyme được giải phóng vào máu khi tế bào bị tổn thương. ALT đặc hiệu cho gan hơn, trong khi AST còn có thể tăng do tổn thương cơ hoặc một số mô khác.

Để đánh giá mức độ tăng men gan, bác sĩ thường so sánh kết quả với giới hạn trên bình thường của phòng xét nghiệm (ULN). Theo hướng dẫn của American College of Gastroenterology (ACG), mức tăng AST/ALT được phân loại như sau: ⁸

• Tăng giới hạn: Dưới 2 lần ULN.
• Tăng nhẹ: Từ 2 đến 5 lần ULN.
• Tăng vừa: Từ 5 đến 15 lần ULN.
• Tăng nặng: Trên 15 lần ULN.
• Tăng cực lớn: Trên 10.000 IU/L.

Ví dụ, nếu ULN của ALT tại phòng xét nghiệm là 40 U/L, kết quả 240 U/L tương đương sáu lần ULN, thuộc nhóm tăng vừa theo cách phân loại trên.

Các ngưỡng này chỉ phản ánh mức tăng men gan, không phải thang điểm đánh giá suy gan. Người có ALT rất cao vẫn có thể duy trì tương đối tốt chức năng tổng hợp của gan. Ngược lại, người có ALT chỉ tăng vừa nhưng INR kéo dài, vàng da tiến triển hoặc rối loạn ý thức có thể đang ở tình trạng nguy hiểm hơn.

AST, ALT, ALP, GGT và bilirubin giúp nhận diện kiểu tổn thương gan

Bác sĩ không chỉ xem men gan tăng bao nhiêu mà còn đánh giá chỉ số nào tăng nổi bật. Mỗi nhóm xét nghiệm cung cấp thông tin khác nhau:

• AST và ALT tăng nổi bật: Gợi ý tổn thương tế bào gan, có thể gặp trong viêm gan virus cấp, viêm gan do thuốc hoặc một số bệnh lý gan khác.
• ALP tăng nổi bật: Gợi ý tình trạng ứ mật hoặc bệnh lý đường mật. Vì ALP cũng có thể tăng do bệnh lý xương, bác sĩ có thể kiểm tra thêm GGT để hỗ trợ xác định nguồn gốc gan mật.
• GGT tăng: Có thể hỗ trợ xác định nguồn gốc gan mật khi ALP tăng, nhưng không đủ đặc hiệu để chẩn đoán riêng viêm gan A, viêm gan B hoặc bệnh gan do rượu.
• Bilirubin trực tiếp tăng: Có thể gặp khi gan giảm khả năng bài tiết bilirubin hoặc khi đường mật bị tắc nghẽn.
• Bilirubin gián tiếp tăng: Có thể liên quan đến tan máu hoặc rối loạn chuyển hóa bilirubin, không nhất thiết do viêm gan.

Tỷ số AST/ALT trên 2 thường gặp trong bệnh gan liên quan đến rượu, nhưng không đủ đặc hiệu để xác định nguyên nhân. Tỷ số này cũng có thể tăng ở người đã bị xơ gan do nguyên nhân khác. Nếu AST tăng không tương xứng với ALT, bác sĩ có thể hỏi về vận động cường độ cao, chấn thương cơ và chỉ định xét nghiệm CK khi phù hợp. ⁹

Nếu ALP tăng rõ kèm vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm gan mật để khảo sát đường mật. Không nên mặc định mọi trường hợp vàng da và men gan tăng đều do HAV hoặc HBV.

INR và albumin cho biết gì về chức năng gan?

AST và ALT chủ yếu phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan. Để đánh giá thêm khả năng gan tổng hợp protein và các yếu tố đông máu, bác sĩ còn xem xét thời gian prothrombin/INR và albumin.

INR kéo dài trong bối cảnh viêm gan cấp cần được đánh giá khẩn trương, đặc biệt khi người bệnh có biểu hiện lú lẫn hoặc thay đổi ý thức. Tuy nhiên, chỉ số này cũng có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc chống đông, thiếu vitamin K hoặc những rối loạn đông máu khác.

Albumin phản ánh khả năng tổng hợp protein của gan trong thời gian dài hơn, nhưng cũng có thể giảm do suy dinh dưỡng, viêm hoặc bệnh thận. Vì vậy, không nên dùng riêng albumin để đánh giá mức độ nặng của một đợt viêm gan cấp. ⁹

Khi xét nghiệm bất thường, cần xem xét những nguyên nhân khác

Không phải mọi trường hợp men gan tăng đều do HAV hoặc HBV. Tùy kết quả xét nghiệm và bệnh sử, bác sĩ có thể xem xét thêm bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, sử dụng rượu bia, thuốc hoặc thực phẩm bổ sung, viêm gan tự miễn, bệnh đường mật và tổn thương cơ.

Chẳng hạn, một người có ALT tăng nhẹ, thừa cân, vòng bụng lớn và đường huyết cao có thể cần được đánh giá thêm về bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa. Nếu người đó đồng thời có HBsAg dương tính, cả hai tình trạng có thể cùng tồn tại. Vì vậy, không nên mặc định toàn bộ bất thường xét nghiệm chỉ do HBV.

Với người có HBsAg dương tính, bác sĩ cần xem xét kết quả xét nghiệm cùng bệnh sử, mức độ tổn thương gan và các yếu tố nguy cơ. Những thông tin này giúp bác sĩ cân nhắc người bệnh cần điều trị kháng virus hay tiếp tục theo dõi.

HBsAg dương tính có phải điều trị ngay không?

Phát hiện HBsAg dương tính không đồng nghĩa với việc người bệnh phải điều trị kháng virus ngay. Bác sĩ cần đánh giá giai đoạn nhiễm, mức độ xơ hóa gan, tải lượng HBV DNA, ALT và các yếu tố nguy cơ đi kèm trước khi quyết định điều trị hay tiếp tục theo dõi.

Theo Quyết định 1740/QĐ-BYT năm 2026, tiêu chí điều trị viêm gan B mạn ở người lớn và thanh thiếu niên từ 12 tuổi được xem xét dựa trên mức độ tổn thương gan, ALT, HBV DNA và các yếu tố nguy cơ. Một số tiêu chí chính gồm: ⁴

• Xơ hóa gan đáng kể từ F2 trở lên hoặc đã bị xơ gan: Khuyến cáo điều trị, không phụ thuộc vào tải lượng HBV DNA hoặc nồng độ ALT.
• HBV DNA trên 2.000 IU/mL và ALT vượt ULN: Đây là một tiêu chí điều trị ở nhóm tuổi được hướng dẫn.
• HBV DNA trên ngưỡng phát hiện kèm yếu tố nguy cơ: Bác sĩ có thể cân nhắc điều trị khi người bệnh đồng nhiễm HIV, HDV hoặc HCV; mắc đái tháo đường, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa; bị suy giảm miễn dịch; có biểu hiện ngoài gan hoặc tiền sử gia đình mắc ung thư gan, xơ gan.

Hướng dẫn Việt Nam năm 2026 sử dụng giới hạn trên bình thường (ULN) của ALT là 30 U/L ở nam và 19 U/L ở nữ khi đánh giá HBV. Khi đối chiếu tiêu chí điều trị, cần sử dụng đúng các ngưỡng này, không tự ý thay bằng giới hạn tham chiếu khác của phòng xét nghiệm. Thanh thiếu niên và một số nhóm đặc biệt còn có tiêu chí đánh giá riêng. ⁴

Vì vậy, ALT trong giới hạn bình thường không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn chưa cần điều trị. Người đã có xơ hóa gan đáng kể hoặc thuộc nhóm chỉ định khác vẫn có thể cần dùng thuốc. Ngược lại, không nên tự mua thuốc kháng virus chỉ vì một lần xét nghiệm ALT tăng hoặc HBV DNA dương tính.

Người chưa cần điều trị vẫn phải theo dõi

Mức độ hoạt động của HBV có thể thay đổi theo thời gian. ALT và HBV DNA có thể tăng hoặc giảm, trong khi tình trạng xơ hóa gan có thể tiếp tục tiến triển. Vì vậy, bác sĩ sẽ xây dựng lịch theo dõi phù hợp với giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm, tuổi, bệnh đồng mắc và tiền sử gia đình.

Tùy tình trạng từng người, các chỉ số cần theo dõi có thể gồm AST/ALT, HBV DNA, HBeAg/anti-HBe, công thức máu và chức năng thận. Bác sĩ cũng có thể đánh giá mức độ xơ hóa gan bằng các phương pháp không xâm lấn như FibroScan. Người thuộc nhóm nguy cơ ung thư gan có thể cần siêu âm gan và xét nghiệm dấu ấn phù hợp theo lịch chuyên khoa.

Không phải người nhiễm HBV nào cũng cần tái khám với cùng tần suất. Dù chưa phải dùng thuốc, người bệnh vẫn cần tuân thủ lịch theo dõi do bác sĩ chỉ định. ⁴¹⁰

Điều trị viêm gan A và viêm gan B khác nhau ra sao?

Cách điều trị hai bệnh khác nhau: HAV chủ yếu cần chăm sóc hỗ trợ, trong khi người nhiễm HBV mạn có thể cần thuốc kháng virus để kiểm soát virus và hạn chế tổn thương gan lâu dài.

Viêm gan A: điều trị hỗ trợ và theo dõi biến chứng

HAV chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu. Phần lớn người bệnh được chăm sóc hỗ trợ, chú ý uống đủ nước, bảo đảm dinh dưỡng và nghỉ ngơi phù hợp với tình trạng sức khỏe. Người có biểu hiện nặng, nôn nhiều, mất nước hoặc dấu hiệu suy giảm chức năng gan cần đến bệnh viện để được đánh giá.

Trong thời gian bị viêm gan cấp, người bệnh nên tránh rượu bia và không tự ý dùng thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung không rõ thành phần. Trước khi dùng thuốc giảm đau hoặc hạ sốt, người bệnh nên hỏi ý kiến nhân viên y tế để tránh làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

Viêm gan B: điều trị kháng virus khi có chỉ định

Với người trưởng thành nhiễm HBV cấp, bác sĩ thường chỉ định theo dõi và chăm sóc hỗ trợ; trường hợp bệnh nặng cần được điều trị tại bệnh viện. Với HBV mạn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus khi người bệnh đáp ứng các tiêu chí chuyên môn.

Các thuốc kháng virus dạng uống thường được sử dụng gồm tenofovir disoproxil fumarate (TDF), tenofovir alafenamide (TAF) và entecavir (ETV). Bác sĩ lựa chọn thuốc dựa trên chức năng thận, nguy cơ ảnh hưởng đến xương, tuổi, tình trạng mang thai, bệnh đi kèm và các yếu tố chuyên môn khác.

Mục tiêu điều trị là ức chế virus nhân lên, giảm tình trạng viêm gan và hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển đến xơ gan hoặc ung thư gan. Điều trị HBV mạn thường kéo dài; một số người cần dùng thuốc trong nhiều năm, thậm chí suốt đời.

Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi ALT trở về bình thường hoặc HBV DNA xuống dưới ngưỡng phát hiện, vì virus có thể tái hoạt và gây đợt bùng phát viêm gan. ⁴¹⁰

Phòng ngừa viêm gan A và viêm gan B

HAV và HBV lây qua những con đường khác nhau nên cách phòng ngừa cũng khác nhau.

Viêm gan A: tiêm vắc xin và bảo đảm vệ sinh

HAV lây chủ yếu qua đường phân–miệng. Nguy cơ nhiễm virus thường liên quan đến việc ăn thực phẩm hoặc uống nước bị nhiễm bẩn, không rửa tay đúng cách hoặc tiếp xúc gần với người mắc bệnh.

Vắc xin HAV là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh. Người mắc bệnh gan mạn hoặc có nguy cơ diễn tiến nặng nên hỏi bác sĩ về nhu cầu tiêm phòng và lịch tiêm phù hợp.

Các biện pháp sau giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm:

• Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chế biến thức ăn hoặc ăn uống.
• Sử dụng nguồn nước an toàn.
• Ăn chín, uống nước sạch và bảo quản thực phẩm đúng cách.
• Nếu trong gia đình hoặc nơi sinh hoạt có người mắc HAV, cần tuân thủ hướng dẫn phòng bệnh của cơ sở y tế.

Viêm gan B: tiêm vắc xin và hạn chế nguy cơ lây nhiễm

Tiêm vắc xin là cách hiệu quả để phòng HBV. Nếu chưa rõ tình trạng miễn dịch hoặc tiền sử tiêm chủng, nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn xét nghiệm và lịch tiêm phù hợp.

HBV có thể lây qua máu và dịch cơ thể. Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, cần lưu ý:

• Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc những vật dụng có thể dính máu.
• Dụng cụ dùng trong y tế, xăm hoặc xỏ khuyên phải được vô khuẩn đúng quy trình.
• Khi chưa rõ tình trạng nhiễm HBV hoặc miễn dịch của mình hay bạn tình, nên sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục.
• Người thân và bạn tình của người nhiễm HBV nên được tư vấn xét nghiệm và tiêm vắc xin nếu chưa có miễn dịch.
• Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm HBsAg để có kế hoạch dự phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con.

HBV không lây qua những tiếp xúc sinh hoạt thông thường như ôm, bắt tay hoặc ăn uống cùng bàn. Vì vậy, người nhiễm HBV không cần bị cách ly hay xa lánh trong sinh hoạt gia đình và xã hội chỉ vì có HBsAg dương tính.

Dự phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con

Trẻ sinh ra từ mẹ có HBsAg dương tính cần được dự phòng ngay sau sinh bằng vắc xin viêm gan B và huyết thanh miễn dịch HBIG theo hướng dẫn chuyên môn. Theo Quyết định 1740/QĐ-BYT năm 2026, trẻ cần được tiêm vắc xin và HBIG trong vòng 24 giờ đầu sau sinh, càng sớm càng tốt theo quy trình tại cơ sở sản khoa. Sau đó, trẻ cần được tiêm đủ các liều tiếp theo và xét nghiệm đánh giá sau tiêm theo lịch chuyên môn. ⁴

Việc dự phòng ngay sau sinh đặc biệt quan trọng vì trẻ nhiễm HBV ở giai đoạn sơ sinh có nguy cơ chuyển thành nhiễm mạn tính rất cao.

Bên cạnh việc phòng ngừa, người đã mắc HAV hoặc HBV cũng cần nhận biết những dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng để được thăm khám kịp thời.

Khi mắc viêm gan A hoặc B, dấu hiệu nào cần đi cấp cứu?

Vàng da hoặc men gan tăng không đồng nghĩa với suy gan cấp. Tuy nhiên, nếu tổn thương gan đi kèm rối loạn đông máu, thay đổi ý thức hoặc xuất huyết, người bệnh cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp.

Suy gan cấp thường được xác định khi người bệnh có tổn thương gan cấp, INR từ 1,5 trở lên và bệnh não gan, nếu trước đó không bị xơ gan. Đây là tiêu chuẩn chuyên môn bác sĩ dùng để đánh giá, không phải những điều kiện người bệnh cần chờ xuất hiện đầy đủ mới đi bệnh viện. ¹¹

Dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay

• Lú lẫn, mất định hướng hoặc thay đổi hành vi: Có thể là dấu hiệu bệnh não gan hoặc rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.
• Buồn ngủ bất thường, khó đánh thức: Cần loại trừ tình trạng suy giảm chức năng não liên quan đến suy gan.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
• Chảy máu bất thường hoặc bầm tím lan rộng: Có thể liên quan đến rối loạn đông máu và cần được đánh giá ngay.
• Vàng da tăng nhanh kèm nôn nhiều, suy kiệt hoặc thay đổi ý thức: Có thể là biểu hiện của tổn thương gan cấp nặng.

Nếu người bệnh lú lẫn, khó đánh thức, nôn ra máu hoặc có biểu hiện xuất huyết nghiêm trọng, cần được đưa đi cấp cứu ngay. Không nên chờ đủ kết quả xét nghiệm ngoại trú mới đến bệnh viện.

Câu hỏi thường gặp về viêm gan A và viêm gan B

Viêm gan A có nguy hiểm như viêm gan B không?

Nếu xét về nguy cơ nhiễm mạn tính, xơ gan và ung thư gan, HBV nguy hiểm hơn. HAV thường chỉ gây bệnh cấp, không chuyển thành nhiễm mạn tính và phần lớn người bệnh hồi phục. Tuy nhiên, HAV vẫn có thể gây suy gan cấp, dù hiếm gặp, nhất là ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh gan nền. Nếu chỉ xét mức độ nặng của một đợt viêm gan cấp, không thể khẳng định bệnh nào luôn nặng hơn.

Người mắc viêm gan B không có triệu chứng có đáng lo không?

Có thể. Nhiễm HBV mạn tính có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Vì vậy, không vàng da, không đau bụng hoặc vẫn sinh hoạt bình thường không loại trừ khả năng virus vẫn tồn tại và tổn thương gan tiến triển.

ALT bình thường có loại trừ nguy cơ biến chứng của HBV không?

Không. ALT bình thường chỉ cho biết chỉ số này chưa tăng tại thời điểm xét nghiệm, chứ không đủ để kết luận HBV đã an toàn. Bác sĩ còn cần đánh giá HBV DNA, HBeAg, các dấu ấn huyết thanh học, mức độ xơ hóa gan và những yếu tố nguy cơ của từng người.

Tỷ số AST/ALT trên 2 có đủ để kết luận mắc viêm gan B không?

Không. Tỷ số AST/ALT trên 2 có thể gặp trong bệnh gan liên quan đến rượu hoặc ở một số người đã bị xơ gan, nhưng không thể dùng chỉ số này để xác định viêm gan A hay viêm gan B.

Người mắc viêm gan B mạn có thể nhiễm thêm viêm gan A không?

Có. Nhiễm HBV không tạo miễn dịch bảo vệ chống lại HAV, nên người mắc viêm gan B vẫn có thể nhiễm thêm viêm gan A. Do bệnh gan nền có thể làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc HAV, người nhiễm HBV mạn nên trao đổi với bác sĩ về tình trạng miễn dịch và nhu cầu tiêm vắc xin viêm gan A.

Người khỏe mạnh có cần xét nghiệm viêm gan B không?

Có thể cần, ngay cả khi không có triệu chứng hoặc không nhớ từng tiếp xúc với nguồn lây. Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam ban hành năm 2026 khuyến nghị mở rộng phát hiện sớm HBV trong cộng đồng, tối thiểu bằng xét nghiệm HBsAg. Khi có điều kiện, có thể phối hợp thêm anti-HBs và anti-HBc để đánh giá tình trạng nhiễm và miễn dịch.

Người đã khỏi viêm gan A có thể mắc lại không?

Thông thường, nhiễm HAV tự nhiên tạo miễn dịch lâu dài sau khi người bệnh hồi phục. Tuy nhiên, cần phân biệt triệu chứng kéo dài hoặc tái phát trong cùng một đợt bệnh với một lần nhiễm mới.

Kết luận: Hiểu đúng nguy cơ của viêm gan A và viêm gan B

Viêm gan A và viêm gan B nguy hiểm theo những cách khác nhau. Nếu xét về hậu quả lâu dài, HBV đáng lo hơn vì có thể chuyển thành nhiễm mạn tính, dẫn đến xơ gan và ung thư gan. HAV thường chỉ gây bệnh cấp, không chuyển thành nhiễm mạn tính và phần lớn người bệnh hồi phục. Tuy nhiên, HAV vẫn có thể gây suy gan cấp trong một số trường hợp. Vì vậy, không nên chủ quan với viêm gan A hoặc chỉ quan tâm đến viêm gan B khi đã xuất hiện triệu chứng.

Nếu có HBsAg dương tính, men gan bất thường, nghi ngờ từng phơi nhiễm HBV hoặc có tiền sử bệnh gan mạn, bạn nên đi khám để bác sĩ đánh giá tình trạng nhiễm, mức độ tổn thương gan và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp. Không phải ai có HBsAg dương tính cũng cần điều trị ngay; quyết định dùng thuốc phải dựa trên kết quả xét nghiệm, mức độ xơ hóa, bệnh đồng mắc và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Với HAV, người bị vàng da, nôn nhiều hoặc có bệnh gan nền nên đi khám sớm để được đánh giá tình trạng gan. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp cứu đã nêu ở mục 8, người bệnh cần đến bệnh viện ngay.