Trào ngược dịch mật và trào ngược axit dạ dày có nhiều triệu chứng giống nhau nên thường bị nhầm lẫn với nhau, tuy nhiên đây là hai bệnh lý hoàn toàn khác biệt. Hiện nay, việc điều trị trào ngược dịch mật khá khó khăn, người bệnh không nên chủ quan khi có các dấu hiệu của bệnh.
1. Trào ngược dịch mật là gì?
Dịch mật là dịch tiêu hóa được gan sản xuất ra, bên ngoài có màu vàng dục, dạng dịch lỏng. Dịch mật có khả năng tiêu hóa chất béo, loại bỏ một số độc tố và tế bào chết ra khỏi cơ thể, được cơ thể tiết ra khi tiêu hóa thức ăn.
Van môn vị giữa dạ dày và tá tràng sẽ thực hiện chức năng đóng mở cần thiết nhằm đưa thức ăn xuống ruột một chiều, nghĩa là dịch và thức ăn không thể từ ruột quay lại vào dạ dày. Nhưng vì một lý do nào đó van môn vị bị đóng không kín, tình trạng trào ngược dịch mật và thức ăn vào dạ dày sẽ xảy ra. Kết hợp với tình trạng van tâm vị mở – van ngăn cách giữa dạ dày và thực quản thì dịch mật này sẽ tiếp tục trào ngược lên thực quản.
Như vậy, trào ngược mật xảy ra khi mật – một chất lỏng có tác dụng tiêu hóa thức ăn được sản xuất tại gan trào ngược vào dạ dày, hầu họng và thực quản.
Trào ngược dịch mật và trào ngược axit dạ dày là 2 bệnh riêng biệt, nhưng trào ngược dịch mật thường xảy ra cùng lúc với trào ngược axit dạ dày vào thực quản.
Trào ngược dạ dày có thể dẫn đến bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD), làm tăng nguy cơ gây viêm mô thực quản (viêm thực quản).
Không giống như trào ngược axit dạ dày, trào ngược dịch mật không thể được kiểm soát hoàn toàn bởi những thay đổi trong chế độ ăn uống hoặc lối sống. Điều trị được thực hiện bằng thuốc hoặc trong trường hợp nghiêm trọng là phẫu thuật.
2. Nguyên nhân nào dẫn tới trào ngược dịch mật?
Trào ngược dịch mật có thể là hậu quả của các tình trạng:
– Loét dạ dày – tá tràng
- Tổn thương loét dạ dày, tá tràng thường khiến hoạt động tiêu hóa thức ăn giảm sút, thức ăn dễ bị ứ đọng lâu trong dạ dày, tạo áp lực cho cả cơ môn vị và cơ tâm vị. Vì thế sau một thời gian dài mắc bệnh, người bệnh loét dạ dày tá tràng dễ mắc chứng này.
– Bệnh nhân phẫu thuật túi mật
- Nghiên cứu chỉ ra bệnh nhân từng phẫu thuật cắt bỏ túi mật có nguy cơ trào ngược dịch mật cao hơn khi dịch mật không còn được dự trữ và tiết ra đều đặn theo nhu cầu. Gan sản xuất dịch mật sẽ tiết trực tiếp cho hệ tiêu hóa, dễ gây quá tải.
– Biến chứng sau phẫu thuật dạ dày
- Phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc hoàn toàn dạ dày trong điều trị ung thư, viêm loét hoặc giảm cân ở người béo phì có thể ảnh hưởng đến hai van chức năng quan trọng này. Khi van môn vị bị ảnh hưởng, xuất hiện tình trạng đóng mở không khít, dịch mật sẽ rò rỉ từ tá tràng vào dạ dày và trào ngược lên thực quản.
3. Triệu chứng của trào ngược dịch mật
Các dấu hiệu và triệu chứng của trào ngược mật là tương tự với trào ngược axit dạ dày, và hai bệnh có thể xảy ra cùng một lúc. Cụ thể:
- Đau vùng bụng trên, có thể đau ở mức độ nghiêm trọng
- Chứng ợ nóng thường xuyên, cảm giác nóng rát ở ngực đôi khi lan đến cổ họng, cùng với vị chua trong miệng
- Buồn nôn
- Nôn ra một chất lỏng màu vàng xanh (mật)
- Thỉnh thoảng ho hoặc khàn giọng
- Giảm cân
4. Biến chứng
Sự kết hợp giữa trào ngược mật và axit dạ dày có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư dạ dày, đồng thời cũng làm tăng nguy cơ mắc một số biến chứng sau:
– Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD)
- GERD xảy ra là do axit dư thừa. Trào ngược mật được xác định là có liên quan, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng của nó đến trào ngược axit dạ dày vẫn chưa được xác định rõ.
– Barrett thực quản
- Barrett xảy ra khi dạ dày tiếp xúc trong thời gian dài với axit dạ dày và axit mật, gây ra tổn thương các mô ở thực quản dưới. Các tế bào thực quản bị tổn thương có nguy cơ tiến triển thành ung thư.
– Ung thư thực quản
- Ung thư thực quản thường ít khi được chẩn đoán kịp thời ở giai đoạn sớm. Mối liên hệ giữa trào ngược mật, trào ngược axit dạ dày với ung thư thực quản vẫn còn gây tranh cãi. Trong các nghiên cứu trên động vật đã chứng minh trào ngược mật có liên quan đến ung thư thực quản.
5. Điều trị trào ngược dịch mật
Khi có dấu hiệu nghi ngờ trào ngược dịch mật, người bệnh cần tới các cơ sở y tế chuyên về các bệnh gan mật – tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác bệnh và tình trạng bệnh. Dựa trên kết quả chẩn đoán, điều trị trào ngược dịch mật có thể được chỉ định theo các phương pháp sau:
– Thay đổi lối sống
- Thay đổi lối sống lành mạnh là điều bắt buộc với bệnh nhân bị trào ngược dịch mật, bạn cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát bệnh tốt hơn.
- Không sử dụng rượu bia, thức uống có ga, cà phê.
- Chia thành bữa ăn trong ngày, không để tình trạng quá đói hoặc quá no sau ăn.
- Không hút thuốc lá.
- Tránh xa thực phẩm dễ kích thích trào ngược dịch mật như cam quýt, giấm, cà chua, hành tây, thực phẩm nhiều gia vị,…
- Sau khi ăn cần thời gian ngồi nghỉ ngơi, không nằm nghỉ hoặc ngủ ngay. Khi ngủ gối đầu cao hơn chân khoảng 10 – 15 cm, dịch mật được tiết ra để tiêu hóa sẽ không trào ngược lên dạ dày và thực quản nhiều.
- Duy trì trọng lượng cơ thể hợp lý, nhất là người béo phì cần thực hiện chế độ giảm cân lành mạnh cùng những thay đổi cần thiết trong thói quen sinh hoạt.
- Thường xuyên tập thể dục tăng cường sức khỏe, lưu ý nên hạn chế các động tác xoắn vặn cơ bụng vì nó khiến bệnh trào ngược dịch mật trở nên nghiêm trọng hơn.
- Hạn chế căng thẳng và thức quá khuya.
– Điều trị bằng thuốc
Bệnh nhân thường phải kết hợp điều trị bằng thuốc và thay đổi thói quen sinh hoạt để xử lý nhanh triệu chứng, kiểm soát bệnh tiếp diễn. Các loại thuốc thường dùng trong điều trị trào ngược dịch mật gồm:
- Thuốc ức chế bơm proton: loại thuốc này rất thường dùng trong trào ngược acid dạ dày vì có khả năng ngăn tiết acid, song với trào ngược dịch mật cũng được sử dụng.
- Acid Ursodeoxycholic: Thuốc có tác dụng thúc đẩy lưu lượng mật, giảm triệu chứng và tần suất triệu chứng.
- Thuốc cô lập dịch mật: Cần cẩn trọng khi sử dụng thuốc này vì có thể gây nhiều hệ lụy sức khỏe bên cạnh tác dụng làm gián đoạn tạm thời quá trình lưu thông mật, giảm triệu chứng trào ngược.
- Thuốc không thể điều trị tận gốc bệnh mà chỉ có thể giúp kiểm soát triệu chứng, vì thế không nên lạm dụng quá mức.
– Điều trị bằng phẫu thuật
Phẫu thuật thường được chỉ định khi bệnh nhân trào ngược dịch mật không đáp ứng điều trị với các biện pháp khác, triệu chứng rất nghiêm trọng hoặc nghi ngờ có thay đổi tiền ung thư. Có nhiều dạng phẫu thuật trong điều trị bệnh này, bác sĩ và người bệnh sẽ cùng trao đổi trước khi lựa chọn phương pháp phẫu thuật cuối cùng.
- Phẫu thuật chuyển hướng: phù hợp với bệnh nhân trào ngược dịch mật đã từng phẫu thuật dạ dày và cắt bỏ môn vị trước đó. Một đường dẫn lưu mật bên trong mật non sẽ được tạo thành để chuyển dịch mật ra khỏi dạ dày, tránh tích tụ quá nhiều và trào ngược lên thực quản.
- Phẫu thuật chống trào ngược: Bác sĩ sẽ cuốn lại và khâu xung quanh một phần cơ thắt thực quản dưới, van được củng cố sẽ có khả năng ngăn chặn tốt hơn. Cả acid và dịch mật sẽ giảm tình trạng trào ngược gây tổn thương thực quản.
6. Lưu ý
Có nhiều bài thuốc dân gian được truyền tai là có thể giảm triệu chứng bệnh trào ngược dịch mật, song không có bằng chứng khoa học cho thấy tác dụng thực sự của nó. Hơn thế, một số loại thảo dược còn có thể khiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Vì thế hãy cân nhắc cẩn thận trước khi sử dụng thảo dược điều trị trào ngược dịch mật và tham khảo ý kiến bác sĩ.
